✓
Məqalənin Məzmunu (İçindəkilər)
- 1. Nostrifikasiya Nədir və Kimlər Üçün Məcburidir? (Hüquqi Əsaslar)
- 2. Akademik Tanınma vs Peşə Tanınması: Aralarındakı Əsas Fərq
- 3. Tələb Olunan Məcburi Sənədlər Paketi (Apostil və Notarial Tərcümə)
- 4. Portal.edu.az Vasitəsilə Addım-Addım Onlayn Müraciət Qaydası
- 5. Ən Çox İmtina Verilən 7 Kritik Səbəb və Onlardan Qorunma Yolları
- 6. TKTA Müsahibə və Qiymətləndirmə Mərhələsi: Nələr Soruşulur?
- 7. İmtina Aldıqda Nə Etməli? Apelyasiya Komissiyası və Məhkəmə Hüququ
- 8. Xaricdə Təhsil Almaq İstəyənlər Üçün 5 Qabaqlayıcı Qızıl Qayda
- 9. Tez-tez Verilən Suallar (FAQ)
1. Nostrifikasiya Nədir və Kimlər Üçün Məcburidir? (Hüquqi Əsaslar)
Xarici ölkələrin universitetlərindən məzun olub vətənə qayıdan on minlərlə gəncin və onların ailələrinin qarşılaşdığı ən həlledici mərhələlərdən biri diplomun hüquqi qüvvəsinin təsdiqlənməsidir. Nostrifikasiya (xarici kvalifikasiyaların tanınması) — xarici dövlətlərin ali təhsil müəssisələri tərəfindən verilmiş təhsil sənədlərinin (bakalavr, magistr, rezidentura, doktorantura / PhD) Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə, dövlət təhsil standartlarına və beynəlxalq konvensiyalara uyğunluğunun müəyyən edilməsi və dövlət nümunəli rəsmi Şəhadətnamə ilə təsdiq olunması prosesidir.
Azərbaycanda bu səlahiyyət Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyinə (TKTA) həvalə edilmişdir. Proses Nazirlər Kabinetinin «Xarici dövlətlərin ali təhsilə aid kvalifikasiyalarının tanınması Qaydaları» və Azərbaycanın da tərəfdaş olduğu «Lissabon Tanınma Konvensiyası» ilə tənzimlənir.
- Dövlət Qulluğuna Qəbul: Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) vasitəsilə dövlət qulluğuna imtahan verən hər bir namizədin xarici diplomunun TKTA şəhadətnaməsi olmalıdır.
- Təhsil və Səhiyyə Müəssisələri: Dövlət və özəl məktəblərdə, liseylərdə, universitetlərdə müəllim işləmək, eləcə də xəstəxanalarda həkim/rezident kimi fəaliyyət göstərmək üçün.
- Dövlət Şirkətləri və Qurumları: SOCAR, AzərEnerji, ASAN Xidmət, nazirliklər və digər strateji dövlət strukturlarında işə qəbul üçün.
- Azərbaycanda Təhsili Davam Etdirmək: Xaricdə bakalavr oxuyub Azərbaycanda magistraturaya, yaxud xaricdə magistr bitirib Azərbaycanda doktoranturaya qəbul olmaq üçün.
- Özəl Sektor və Transmilli Şirkətlər: Beynəlxalq şirkətlər birbaşa diplomun əslini qəbul etsə də, əmək müqaviləsi bağlanarkən Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin «Əmək Bildirişləri Sistemi» (EMAS/İTİS) bazasında rəsmi ixtisas kodunun qeydiyyatı üçün nostrifikasiya arayışı tələb olunur.
- Dövlət Proqramı (DP) Məzunları: Dövlət xətti ilə təhsil alan tələbələr də portal.edu.az üzərindən müraciət edirlər, lakin onların universitetləri və proqramları dövlət tərəfindən əvvəlcədən təsdiqləndiyi üçün ekspertiza prosesi ən qısa müddətdə və maneəsiz təsdiqlənir.
- Doktorantura (PhD) və Rezidentura Fərqi: Bakalavr, Magistr və Tibb Rezidenturası diplomları TKTA tərəfindən, Elmlər Doktoru və PhD (Fəlsəfə doktoru) diplomları isə birbaşa Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası (AAK) tərəfindən nostrifikasiya olunur.
2. Akademik Tanınma vs Peşə Tanınması: Aralarındakı Əsas Fərq
TKTA tərəfindən həyata keçirilən ekspertiza prosesi iki müstəqil istiqamətdə aparılır. Bir çox məzun bu fərqi bilmədiyi üçün iş müraciətlərində çaşqınlıq yaşayır:
Qeyd: Əgər təhsil aldığınız proqram Azərbaycan dövlət təhsil standartından kəskin fərqlənirsə, TKTA yalnız «Akademik tanınma» verə bilər, peşə fəaliyyəti üçün isə əlavə fərq fənlərindən imtahan verməyinizi şərt qoya bilər.
3. Tələb Olunan Məcburi Sənədlər Paketi (Apostil və Notarial Tərcümə)
Sənədlərin natamam və ya qeyri-qanuni tərtibatı müraciətin rədd edilməsinin ən birinci səbəbidir. Bütün sənədlər elektron portala (portal.edu.az) yüksək keyfiyyətli rəngli PDF formatında yüklənməlidir.
📁 Tələb Olunan Əsas Sənədlər Siyahısı:
- Xarici Ali Təhsil Diplomu (Əsli): Üzərində Apostil ştampı (və ya Apostil konvensiyasına üzv olmayan ölkələr üçün AR Konsulluq leqallaşdırılması) vurulmuş sənəd.
- Diplom Əlavəsi (Transkript): Keçilmiş fənlərin siyahısı, saatları/kreditləri (ECTS) və qiymətləri göstərən rəsmi əlavə (üzərində Apostil ilə).
- Notarial Təsdiqli Azərbaycan Dilinə Tərcümə: Diplom və transkriptin Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən notariat kontorunda rəsmi andlı tərcüməsi və təsdiqi.
- Şəxsiyyəti Təsdiq Edən Sənəd: Azərbaycan vətəndaşının şəxsiyyət vəsiqəsi və ya əcnəbilər üçün pasport.
- Xarici Pasportun Bütün Səhifələrinin Surəti: Təhsil aldığınız illərdə ölkəyə giriş-çıxış sərhəd ştampları, vizalar və oturum kartlarının (TRC / Residence Permit) aydın surətləri. (Qeyd: Əgər köhnə pasportunuz itib və ya dəyişdirilibsə, Dövlət Sərhəd Xidmətindən (DSX) və ya ASAN Xidmətdən «Ölkəyə giriş-çıxış tarixləri barədə rəsmi arayış» alaraq əlavə etməlisiniz).
- Əvvəlki Təhsil Pilləsinə Aid Sənəd (Zəncirvari Qayda):
- Bakalavr diplomunu təsdiq edirsinizsə: Orta məktəb attestatı və ya kollec diplomu.
- Magistr diplomunu təsdiq edirsinizsə: Bakalavr diplomu və əlavəsi (əgər bakalavr da xaricdə alınıbsa, onun nostrifikasiya şəhadətnaməsi).
- Doktorantura / PhD üçün: Həm Bakalavr, həm də Magistr diplomları və onların şəhadətnamələri.
- Universitetdən Arxiv Arayışı (Zəruri Hallarda): Təhsil forması (əyani/qiyabi), təhsil müddəti və statusu təsdiqləyən rəsmi arayış.
Apostil sənədin verildiyi xarici ölkənin səlahiyyətli orqanı tərəfindən vurulmalıdır (məsələn: Türkiyədə Kaymakamlık/Valilik, Almaniyada Bezirksregierung/Kultusministerium, Gürcüstanda Ədliyyə Evi). Azərbaycana gəldikdən sonra xarici diploma Bakıda Apostil vurdurmaq mümkün deyil! Məzun olarkən həmin ölkəni tərk etməzdən əvvəl mütləq Apostil prosedurunu tamamlayın.
4. Portal.edu.az Vasitəsilə Addım-Addım Onlayn Müraciət Qaydası
2026-cı ildə nostrifikasiya müraciətləri kağız formatında deyil, yalnız vahid portal.edu.az təhsil xidmətləri platforması üzərindən elektron qaydada qəbul edilir.
- Portala Giriş: portal.edu.az saytına daxil olun və «ASAN Login» (İdentifikasiya Nömrəsi - FİN kod, Asan İmza və ya SİMA Rəqəmsal İmza) vasitəsilə şəxsi kabinetinizə daxil olun.
- Xidmətin Seçilməsi: Əsas menyudan «Xarici kvalifikasiyaların tanınması (Nostrifikasiya)» bölməsini seçin və «Yeni müraciət» düyməsini sıxın.
- Təhsil Məlumatlarının Doldurulması: Təhsil aldığınız ölkə, universitet, fakültə, ixtisas, təhsil forması (əyani/qiyabi/distant), qəbul və məzuniyyət tarixlərini transkriptinizə tam uyğun şəkildə qeyd edin.
- Sənədlərin Yüklənməsi: Yuxarıda sadalanan notarial tərcüməli sənədlərin, xarici pasport səhifələrinin skan nüsxələrini müvafiq xanalara yükləyin.
- Rüsumun Ödənilməsi: Dövlət rüsumunu (Nazirlər Kabineti tariflərinə əsasən standart ekspertiza haqqı) portal daxilində bank kartı və ya Hökumət Ödəniş Portalı (HÖP) vasitəsilə onlayn ödəyin.
- Müraciətin Göndərilməsi və İzlənməsi: Ərizənizə unikal izləmə nömrəsi veriləcək. Şəxsi kabinetinizdə statusun dəyişməsini («Baxılır», «Sorğu göndərilib», «Müsahibəyə dəvət», «İcrada», «Təsdiqləndi») addım-addım izləyə bilərsiniz.
5. Ən Çox İmtina Verilən 7 Kritik Səbəb və Onlardan Qorunma Yolları
TKTA-nın illik hesabatlarına əsasən, müraciət edən hər 4 nəfərdən 1-i müxtəlif çatışmazlıqlara görə imtina alır. Bu imtinaların 90%-i aşağıdakı 7 səbəbdən qaynaqlanır:
1. Ölkədə Fiziki Qalma Müddətinin Normadan Az Olması (Sərhəd Keçid Tələsi)
Problem: Əyani təhsil formasında oxuyan tələbə semestr ərzində xarici ölkədə yaşamayıb, vaxtının çoxunu Azərbaycanda keçirib. TKTA müraciət zamanı Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) bazası ilə inteqrasiya olunmuş sistem vasitəsilə sizin ölkədən çıxış və giriş tarixlərinizi günbəgün hesablayır.
Qayda: Əyani təhsildə normativ tədris müddətinin ən azı tələb olunan faizində (akademik dərslər dövründə) həmin ölkədə fiziki mövcudluğunuz qeydə alınmalıdır. Əks halda bu «fiktiv təhsil» kimi qiymətləndirilir və dərhal imtina verilir. (Diqqət: Tələbə vizası ilə həftəlik 20 saata qədər rəsmi part-time işləmək təhsilə mane olmur, əsas meyar dərslərdə fiziki davamiyyətinizin pozulmamasıdır).
2. Qanunla Qadağan Olunmuş Distant (Onlayn) Təhsil
Problem: Azərbaycan Respublikasının «Təhsil haqqında» Qanununa əsasən, distant təhsil formasının tətbiqi mexanizmləri tam təsdiqlənmədiyi üçün 100% onlayn keçirilmiş xarici təhsil diplomları nostrifikasiya olunmur (Pandemiya dövründəki məcburi distant təhsil istisnadır — bunun üçün universitetdən rəsmi arayış tələb edilir).
3. Universitetin və ya Filialın Akkreditasiyasının Olmaması
Problem: Təhsil aldığınız təhsil ocağı fəaliyyət göstərdiyi ölkənin rəsmi keyfiyyət təminatı agentliyi / Elm Nazirliyi tərəfindən tanınmır (akreditasiyadan keçməyib) və ya saxta «diplom fabriki»dir (diploma mill). Xüsusilə başqa ölkələrdə (məsələn: Dubay, Malayziya, Gürcüstan) fəaliyyət göstərən filial proqramlarında oxuyanlar mütləq filialın yerli lisenziyasını yoxlamalıdırlar. Filialın yerli lisenziyası yoxdursa, ana universitet nə qədər güclü olsa belə, diploma imtina verilir.
4. Tədris Dilini Minimum Səviyyədə Bilməmək (Müsahibədə Kəsilmə)
Problem: Diplomunda tədris dilinin ingilis, rus və ya türk dili olduğu qeyd edilən, lakin TKTA ekspert komissiyasının müsahibəsində həmin dildə elementar cümlə qura bilməyən və ya ixtisasının təməl anlayışlarını izah edə bilməyən məzunlara imtina verilir.
5. Qanunsuz Universitet Keçidləri (Köçürülmə / Transfer Fırıldaqları)
Problem: Tələbə 1-ci kursu heç bir akkreditasiyası olmayan və ya qəbul imtahanı tələb etməyən zəif bir kollecdə qiyabi oxuyub, 2-ci kursda nüfuzlu dövlət universitetinin əyani şöbəsinə köçürülüb. TKTA ilkin qəbul bazasını yoxladıqda bu zənciri aşkarlayır və diplomu tanımaqdan imtina edir.
6. Kredit Həcminin (ECTS) və Təhsil Müddətinin Çatışmazlığı
Problem: Bakalavr pilləsi üçün Avropa kredit sistemində minimum 240 ECTS (bəzi 3 illik proqramlarda 180 ECTS), magistratura üçün isə 90–120 ECTS tələb olunur. Əgər qısaldılmış sürətli kurslarla 1 ilə bakalavr diplomu alınıbsa, bu sənəd standartlara uyğun hesab edilmir.
7. Tənzimlənən İxtisaslarda Qiyabi Təhsil Alınması
Problem: Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən Tibb, Stomatologiya, Əczaçılıq və Hüquqşünaslıq ixtisasları üzrə yalnız əyani təhsil formasına icazə verilir. Xaricdə bu sahələr üzrə qiyabi və ya distant təhsil alanların diplomları qəti şəkildə tanınmır.
6. TKTA Müsahibə və Qiymətləndirmə Mərhələsi: Nələr Soruşulur?
TKTA ekspertləri sənədləri yoxladıqdan sonra zərurət yarandıqda (xüsusilə hüquqşünaslıq, tibb, müəllimlik və ya tədris prosesində şübhələr olduqda) ərizəçini fərdi müsahibəyə dəvət edir. Müsahibə zamanı yoxlanılan 3 əsas blok:
- Dil Bacarıqları Yoxlanışı: Müsahibə təhsil aldığınız dildə aparılır. Sizdən diplom işinizin (tezisinizin) mövzusu, oxuduğunuz əsas fənlər və universitet həyatınız haqqında həmin dildə sərbəst danışmaq tələb olunur.
- İxtisas üzrə Baza Sualları: Təhsil aldığınız peşənin fundamental anlayışları barədə 3–5 sual verilir (Məsələn, hüquq məzunu üçün hüququn sahələri, iqtisadçı üçün makroiqtisadi göstəricilər).
- Təhsilin Həqiqiliyi: Universitetinizin yerləşdiyi şəhər, kampus, dərslərin keçirildiyi korpuslar, dekanlıq və imtahanların forması barədə detallar soruşulur.
7. İmtina Aldıqda Nə Etməli? Apelyasiya Komissiyası və Məhkəmə Hüququ
Əgər müraciətinizə rəsmi imtina məktubu gəlibsə, ruhdan düşməyin. Azərbaycan qanunvericiliyi sizə qərarı mübahisələndirmək və ya çatışmazlıqları aradan qaldırmaq üçün konkret hüquqi yollar təqdim edir:
- İmtina Əsasnaməsinin Hüquqi Təhlili: İlk olaraq şəxsi kabinetinizə göndərilən imtina qərarında göstərilən maddəni diqqətlə oxuyun. İmtina texniki sənəd çatışmazlığından, yoxsa substantiv (kredit/ölkədə qalma) səbəbdən qaynaqlanır?
- TKTA Apelyasiya Komissiyasına Müraciət: Qərar çıxarıldığı tarixdən etibarən 30 gün ərzində portal.edu.az üzərindən TKTA-nın Apelyasiya Komissiyasına əsaslandırılmış şikayət ərizəsi təqdim edə bilərsiniz. Ərizənizə yeni sübutlar (məsələn: xəstəlik səbəbindən ölkəyə gəliş arayışları, universitetin rəsmi tədris cədvəli və s.) əlavə edilməlidir.
- Çatışmazlıqları Aradan Qaldırıb Təkrar Müraciət: Əgər problem sənəd tərcüməsində və ya arxiv arayışının olmamasındadırsa, düzəliş edərək istənilən vaxt yenidən müraciət etmək hüququnuz var. (Xatırlatma: Məzuniyyətdən sonra müraciət üçün heç bir vaxt məhdudiyyəti və ya iddia müddəti yoxdur; verilmiş elektron Şəhadətnamə isə müddətsiz və ömürlük hüquqi qüvvəyə malikdir).
- İnzibati Məhkəməyə Şikayət: Əgər TKTA-nın qərarının qərəzli və ya əsassız olduğunu düşünürsünüzsə, «İnzibati İcraat haqqında» Qanuna uyğun olaraq Bakı İnzibati Məhkəməsinə iddia qaldıra bilərsiniz. Məhkəmə təcrübəsində tələbənin lehinə çıxarılmış onlarla presedent qərar mövcuddur.
8. Xaricdə Təhsil Almaq İstəyənlər Üçün 5 Qabaqlayıcı Qızıl Qayda
Gələcəkdə nostrifikasiya kabusu yaşamamaq üçün hələ xaricə getməzdən və universitet seçməzdən əvvəl bu 5 qaydanı dəmir qanun kimi tətbiq edin:
- 1. ENIC-NARIC və Dövlət Akkreditasiyasını Yoxlayın: Seçdiyiniz universitetin həmin ölkənin rəsmi akkreditasiya siyahısında və qlobal reytinqlərdə (QS, THE) olub-olmadığını dəqiqləşdirin.
- 2. Dəvətnamə Şirkətlərinin «100% Diplom Zəmanəti» Yalanına İnanmayın: Heç bir xaricdə təhsil şirkəti TKTA adından diplom tanınması zəmanəti verə bilməz. Məsuliyyət birbaşa tələbənin üzərindədir.
- 3. Dərslərdə Fiziki İştirak Edin və Giriş-Çıxış Tarixlərinizi Qoruyun: Semestr ərzində səbəbsiz yerə Azərbaycana qayıtmayın. Pasport ştamplarınız dərslərin davamiyyət cədvəli ilə üst-üstə düşməlidir.
- 4. Tələbə Xərcləri və Bloklu Hesab Qaydalarına Əməl Edin: Məsələn, Almaniyada təhsil üçün Chancenkarte və Sperrkonto qaydaları, yaxud Ausbildung peşə təhsili bələdçilərimizdə qeyd olunan rəsmi maliyyə və sığorta tələblərini yerinə yetirin.
- 5. Valyuta və Təhsil Haqqı Ödənişlərini Şəffaf Edin: Tələbəlik dövründə xərclərinizi qarşılamaq və Azərbaycandan vəsait köçürmək üçün Türkiyə pul köçürmə və Almaniya pul köçürmə bələdçilərimizdəki rəsmi bank kanallarından istifadə edin.
Tez-tez Verilən 9 Mühüm Sual (FAQ)
1. Nostrifikasiya müraciətinə baxılma müddəti nə qədərdir?
Qanunvericiliyə əsasən standart baxılma müddəti 1 aydan 3 aya qədərdir. Lakin xarici universitetə və ya həmin ölkənin Xarici İşlər Nazirliyinə rəsmi sorğu göndərildikdə, cavabın gəlmə müddətindən asılı olaraq proses 6 aya qədər uzana bilər.
2. Distant və ya online təhsil diplomları Azərbaycanda tanınırmı?
Xeyr. Azərbaycan Respublikasının mövcud qanunvericiliyinə əsasən 100% distant (onlayn) təhsil forması üzrə xarici diplomlar nostrifikasiya olunmur. Yalnız COVID-19 pandemiyası dövründə əyani təhsildən məcburi onlayn formata keçmiş tələbələrin müvafiq semestrləri istisna təşkil edir.
3. Türkiyədə oxuyanların diplomları Azərbaycanda birbaşa tanınırmı?
Xeyr, heç bir ölkənin diplomu avtomatik tanınmır. Türkiyənin YÖK (Yükseköğretim Kurulu) tərəfindən akkreditə olunmuş dövlət və ya vəqf universitetlərinin məzunları da mütləq portal.edu.az üzərindən TKTA-ya müraciət edərək şəhadətnamə almalıdırlar.
4. Xaricdə qiyabi təhsil alanların diplomları tanınırmı?
Qiyabi təhsil forması üzrə ümumi ixtisaslar (iqtisadiyyat, idarəetmə, filologiya və s.) kredit və ölkədə olma normativləri ödənildiyi təqdirdə tanına bilər. Lakin Tibb, Stomatologiya, Əczaçılıq və Hüquqşünaslıq ixtisasları üzrə qiyabi təhsil diplomları qətiyyən tanınmır.
5. Diplomuma xarici ölkədə Apostil vurdurmağı unutmuşamsa nə etməliyəm?
Azərbaycanda xarici diploma Apostil vurulmur. Siz ya şəxsən həmin ölkəyə qayıdıb Apostil almalısınız, ya da həmin ölkədəki bir tanışınıza notarial etibarnamə göndərərək sizin adınızdan Apostil aldırmalısınız.
6. Hərbi xidmət (Voyenkomat) və möhlət hüququ üçün nostrifikasiya arayışı lazımdırmı?
Bəli. Xaricdə bakalavr və ya magistratura pilləsində təhsil alan tələbələrin hərbi xidmətdən möhlət hüququ alması, eləcə də məzun olduqdan sonra zabitlik və ya ali təhsil dərəcəsinin hərbi biletə qeyd olunması üçün TKTA arayışı və ya şəhadətnaməsi tələb olunur.
7. Məzuniyyətdən sonra nostrifikasiyaya müraciət üçün son müddət (vaxt məhdudiyyəti) varmı?
Xeyr. Nostrifikasiya üçün heç bir vaxt məhdudiyyəti və ya iddia müddəti yoxdur. Universitetdən 5, 10 və ya 20 il əvvəl məzun olmuş şəxslər də istənilən vaxt portal.edu.az vasitəsilə müraciət edə bilərlər.
8. TKTA tərəfindən verilən Nostrifikasiya Şəhadətnaməsinin etibarlılıq müddəti nə qədərdir?
Verilən elektron Şəhadətnamə müddətsizdir (ömürlükdür). Üzərindəki QR kod və elektron imza vasitəsilə istənilən dövlət və ya özəl qurum onun həqiqiliyini onlayn yoxlaya bilir.
9. Nostrifikasiya imtinası aldıqdan sonra yenidən müraciət etmək olarmı?
Bəli. Əgər imtina çatışmayan sənədlər və ya texniki qüsurlarla bağlıdırsa, həmin qüsurları aradan qaldırıb istənilən vaxt yenidən müraciət edə bilərsiniz. Həmçinin 30 gün ərzində TKTA Apelyasiya Komissiyasına şikayət vermək hüququnuz var.